آن در روغن كل سرخ يا روغن كنجد حل كرده طلا نمودن بان و اكر بر كسى تيرى زده باشند ماليدن بر آن موضع و خوردن آن بغايت نافع حمى آشاميدن نيم‌دانك آن با مطبوخ افسنتين و باد اورد و يا با اشربهء مناسبهء ديكر جهة ربع و حميات عتيقهء بلغميّه و سوداويه نافع و نيم‌دانك آن با مطبوخ افتيمون صرف با ادويهء مناسبهء ديكر هفت روز متوالى جهة ابتداى برص و جذام و داء الفيل و هم‌چنين جهة هر علت با ادويهء مناسبه و معاون آن مفيد است الضرّبة و السّقطة آشاميدن يك‌دو حبهء محلول آن در روغن كاو تازه و هم‌چنين ماليدن بران و از هوا و حركات محافظت نمودن مفيد است و بدستور با روغن كل يا زيت السّموم ماليدن آن به قدر يك قيراط با روغن كاو جهة كزيدن عقرب و نيز جهة عقرب كزيده شرب يك قيراط آن با شراب صرف يا نبيذ صرف و همچنين يك قيراط آن با آب كشنيز تازه و يا آب بيخ كبر آشاميدن و كذاشتن بران و جهة مطلق سموم مقدار دو حبهء آن با طبيخ حسك و يا آب فراسيون و يا آب سداب و يا با آب فوتنج جبلى و يا با آب انجدان و يا با طبيخ آن مجربست دستور حلّ نمودن موميائى بدانكه حل نمودن آن بدستور حلّ نمودن عنبر است در قدر مضاعف كه در ظرفى آب كرده بر آتش بكذارند و در پياله روغنى از روغنهاى مناسبه يا كلاب يا آب كياهى يا مطبوخى مناسب مطلوب كنند و موميائى را در آن اندازند و بكذارند پس آن پياله را در ميان آب كرم و بسر خلالى يا سيخى حركت دهند تا كداخته شود پس آن پياله را از از ميان ظرف آب كرم بردارند و موميائى محلول را به كار برند فصل در بيان حبوبى كه اصل و عمود در انها موميائى است [ حبّ موميائى مخترع صاحب مفرح النفس ] حبّ موميائى مخترع صاحب مفرح النفس كفته كه اين حب سستى كه عارض ميكردد بعد از جماع را زايل ميكرداند كه مطلقا محسوس نميكردد چون اين حب را بعد از جماع بلافاصله فروبرند و يا قبل از آن و بالاى آن كلاب يا ماء العسل بياشامند و نيز اين حب نافعست جهة وهن و سستى عصب و خلع و سقطه و ضربه صنعت آن موميائى معدن دارابى سه جزو صمغ عربى يك جزو نيم و برابر هر دو نبات موميائى را در كلاب در قدر مضاعف حل كرده با انها حب بندند شربتى نيم مثقال حب موميائى بجهة دفع رياح كتف و سينه و بيضتين و نقرس و خدر و رعشه مجربست صنعت آن موميائى داراب جردى دو دانك تخم كرفس فودنج جبلى سكبينج بزر الحرمل انيسون از هريك يك درم هليلهء سياه پوست بليله امله از هريك دو درم مصطكى يك درم و نيم درم لاجورد مغسول يك دانك عصارهء افسنتين يك دانك نيم صمغ عربى غاريقون ريوند چينى دارچينى درونج عقربى از هريك يك مثقال مغاث بغدادى نيم مثقال فاد زهر حيوانى يك دانك عود هندى خام نيم مثقال پوست هليلهء زرد دو درم اجزا كوفته و بيخته بكلاب سرشته حبوب سازند هر حبى به قدر نخودى شربتى يك حب تا دو حب و اكر طبع قبض باشد سه عدد اين حب را با نيم مثقال ايارج فيقرا تناول نمايند و بعد از آن كلاب نيم كرم بياشامند و با شير كاو نيم كرم با زنجبيل حبّ موميائى ديكر كه اقوى از اوّلست صنعت آن موميائى معدنى مجرب سه جزو عنبر اشهب يك جزو صمغ عربى يك جزو نيم نبات برابر كل نبات را با كلاب حل نموده عنبر و موميائى را دو قدر مضاعف در آن كداخته صمغ را كوفته و بيخته بران پاشيده حبوب سازند هر حبى به قدر نخودى شربتى يك حب تا دو حب حبّ موميائى بنوعديكر كه از آن اقوى است صنعت آن موميائى موصوف عنبر اشهب مصطكى رومى از هريك يك درم مشك خالص ورق طلا محلول از هريك نيم درم ورق نقره محلول يك درم موميائى و عنبر را در كلاب يا در روغن بسته در قدر مضاعف بكدازند و ساير اجزا كوفته و بيخته بان سرشته حبوب سازند هر حبى به قدر نخودى شربتى يك حب تا سه حب فروبرند و از عقب آن قدرى كلاب با عرق بيدمشك بياشامند حبّ موميائى ديكر قوت باه را زياده كند صنعت آن موميائى داراب جردى جوزبوا عنبر اشهب زعفران از هريك نيم مثقال مايهء شتر اعرابى مرواريد ناسفته ورق طلا ورق نقره تخم جزر صمغ عربى مجموع اينها را با كلاب بر سنك سماق نرم صلايه نموده مشك خالص يك دانك جدوار خطائى مجرب يك مثقال نبات سفيد مصرى سه مثقال عنبر و موميائى را با قدرى روغن بادام يا پسته در قدر مضاعف كداخته ساير ادويه كوفته و بيخته با آن سرشته باندك كلاب حبوب سازند هر حبى به قدر نخودى به ورق طلا پيچيده در سايه خشك نموده نكاه دارند و عند الحاجت از يك حب تا دو حب فروبرند حبّ موميائى نوع ديكر صنعت آن موميائى دارابى ياقوت سرخ رمانى زعفران جدوار خطائى مجرب عنبر اشهب مرواريد ناسفته از هريك يك مثقال فادزهر حيوانى مشك خالص از هريك دو دانك نبات سه مثقال بطريق مقرر حبوب سازند و عند الحاجت يك حب تا دو حب فروبرند و حبوب موميائى بادزهرى و حبوب جدوارى موميائى افيونى و افيون در بادزهر و افيون و جدوار ذكر يافت و نيز خميرهء ابريشم موميائى عنبرى در ابريشم و مفرح دلكشاى موميائى در مفرحات مذكور شدند از آنجاها جويند باب الميم مع الهاء [ مهزل ] فصل در ذكر نسخ به مهزلات بدانكه چون فربهى بسيارى باعث كلال و ملال و خطرهاى بسيار است كه تفصيل آن طول دارد لهذا حكما كفته‌اند لا خير فى السّمن المفرط پس اكر كسى مبتلا بان كردد لازم كه تهزيل آن بادويهء مزهله يعنى لاغر كنندهء بدن بران نمايد و از جملهء تدابير مصابرت برجوع و عطش و قلت اكل و نوم و بسيار رياضت شاقه نمودن و خوردن ترشيها و غذاهاى شور و قديد و نان خشك و نان جو و امثال اينها و اعتياد بكثرت استفراغات و مدرات و تعريق و حركات عنيفه بغايت مؤثر است و آشاميدن سركه و ابكامه ناشتا مهزلى كه بغايت مؤثر است در لاغرى بدن صنعت آن نانخواه رازيانه سداب زيرهء كرمانى از هريك يك جزو مرزنجوش بورهء ارمنى از هريك ربع جزوى لك مغسول دو جزو اجزا كوفته و بيخته سفوف نموده هر روز يك مثقال آن را با عرق زيرهء كرمانى بياشامند و عرق زيره بجاى آب بياشامند هر وقت كه تشنه شوند در اندك زمانى لاغر ميكرداند و ازموده است مهزل ديكر كه سريع الاثر است صنعت آن زراوند مدحرج سه مثقال قنطوريون دقيق جنطيانا جعده فطراساليون ملح الافاعى از هريك يك مثقال كوفته و بيخته سفوف سازند شربتى سه درم با آنچه مناسب دانند از عرق زيره و غيره مهزل ديكر كه بغايت مؤثر است صنعت آن تخم سداب بستانى و شاخهء تازهء آن را چند روز ناشتا تناول نمايند و بدستور اطريفل و كمونى و فلافلى و انقرديا و سنجرنيا و ادويهء كرم و خشك و ماليدن روغنهاى كرم محلل مانند روغن شبت و قسط و خوردن لك مغسول با سركه ناشتا چند روز پى هم و خوابيدن بر زمين سخت و پوشيدن لباس خشن و خوردن كواميخ و سركه مهزل ديكر كه هزال اورد صنعت آن فلفل دارفلفل نانخواه انيسون رازيانه لك مغسول كهربا سندروس از هريك يك درم كوفته با سه وزن ادويه عسل مصفى على الرسم سرشته معجون سازند مهزل ديكر كه بدن فربه را لاغر كرداند و كشتىكيران فربه را نافع صنعت آن سندروس سائيده سه ربع درهم با آب و سكنجبين چند روز ناشتا تناول نمايند تا هزال اورد مهزل ديكر صنعت آن زراوند مدحرج يك درم قنطوريون دقيق دو ثلث درم جنطياناى رومى جعده فطراساليون ملح الافاعى از هريك سه درم ناشتا سفوف نمايند و يك شربت كاملست و بسرعت و بسيار راه رفتن باعث لاغرى است مهزل كه مانع بزرك شدن پستان و بيضه كردد صنعت آن زيرهء كرمانى را سائيده با آب خمير كرده ضماد نمايند و لته را در سركه تر كرده بران بندند و تا سه روز بكذارند پس برداشته پياز زنبق سفيد را با سركه و آب ضماد نمايند و بندند و بعد از سه شبانه‌روز بكشايند و باز بدستور اول عمل نمايد تا سه مرتبه و در هر ماهى چنين كنند بغايت كوچك كرداند خصوص اطفال را